130వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు కేంద్రంలోని ఆలోచనకు ఒక ఆకర్షణీయమైన సరళత ఉంది: తీవ్ర నేరానికి 30 రోజులు వరుసగా కస్టడీలో గడిపిన ప్రధాని లేదా ముఖ్యమంత్రి పదవిలో కొనసాగకూడదు. అసలు, జైలు గది నుంచి పాలించబడాలని ఎవరు కోరుకుంటారు?
కానీ ఆ ప్రశ్న తనకు తానే ఎంత సులభంగా సమాధానమిస్తుందో, సరిగ్గా అందుకే మనం దాన్ని అనుమానించాలి. రాజ్యాంగ రూపకల్పన అంటే మనం నమ్మే ప్రభుత్వం ఒక అధికారాన్ని ఎలా వాడుతుందన్నది కాదు; మనం నమ్మని ప్రభుత్వం దాన్ని ఎలా దుర్వినియోగం చేయగలదన్నది.
అరెస్టు దోషనిర్ధారణ కాదు
బిల్లు ప్రధాన యంత్రాంగం — 30 రోజుల కస్టడీతో స్వయంచాలక తొలగింపు — మన నేర న్యాయంలోని ఒక మౌలిక సూత్రాన్ని తలకిందులు చేస్తుంది. అరెస్టు అంటే రాజ్య బలంతో వచ్చిన ఆరోపణ, దోషనిర్ధారణ కాదు. కేసు బలంతో ఏమాత్రం సంబంధం లేని కారణాలతో బెయిల్ నిరాకరించవచ్చు. వాటిని ఎవరు నియంత్రించినా, ఎవరిని ఎప్పుడు అరెస్టు చేయాలో దర్యాప్తు సంస్థలే నిర్ణయిస్తాయి. వీటిని కలిపి కుట్టితే ఈ నిబంధన ఒక సూటి వంటకాన్ని సృష్టిస్తుంది: అసౌకర్యంగా ఉన్న ముఖ్యమంత్రిని అరెస్టు చేసి, నెలరోజులు గట్టిగా బెయిల్ను వ్యతిరేకిస్తే — ఎన్నికైన రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అధినేత తొలగించబడతారు; విచారణ లేదు, దోషనిర్ధారణ లేదు, ఓటర్లను సంప్రదించడం లేదు.
జూలై 17న తన నివేదికను ఆమోదించేందుకు సమావేశమయ్యే సంయుక్త పార్లమెంటరీ కమిటీ, ఉద్దేశపూర్వక అరెస్టులకు వ్యతిరేకంగా అదనపు రక్షణలతో 30-రోజుల నిబంధనను కొనసాగించడానికే మొగ్గు చూపుతోందని సమాచారం. ఆ రక్షణలను నిశితంగా చదవాల్సి ఉంటుంది. కానీ ఏ ముసాయిదా అయినా ఈ నిబంధనను పూర్తిగా రక్షించగలదని సందేహించడానికి కారణం ఉంది, ఎందుకంటే ఈ దుర్బలత్వం నిర్మాణాత్మకమైనది: ఇది కార్యనిర్వాహక-నియంత్రిత ప్రక్రియకు ఒక ఎన్నికైన కార్యనిర్వాహకుడిని దించే అధికారాన్ని అప్పగిస్తుంది.
జవాబుదారీ వాదనకూ సమాధానం కావాలి
నిజాయితీ కోసం మరో వైపును అంగీకరించాలి. జైలు నుంచి ప్రభుత్వాలను నడిపే మంత్రుల దృశ్యం ప్రజా విశ్వాసాన్ని నిజంగా క్షీణింపజేసింది. అరెస్టుపై రాజీనామా ఒకప్పుడు ఒక సంప్రదాయం; సంప్రదాయాలు కుప్పకూలాయి, ఆ కూలికి ఒక ప్రతిస్పందనగానూ ఈ బిల్లు ఉంది. ఈ సవరణను వ్యతిరేకించేవారు కేవలం యథాతథ స్థితిని సమర్థించలేరు — అలాంటి అరెస్టులపై గడువుతో కూడిన న్యాయ సమీక్ష అయినా, లేదా కేవలం కస్టడీ కాక కోర్టు అభియోగాలు నమోదు చేశాకే తొలగింపు జరగాలన్న నిబంధన అయినా — వారు ప్రజలకు ఒక ప్రత్యామ్నాయాన్ని ఇవ్వాలి.
రాజ్యాంగ సవరణ శాశ్వతం, లేదా దాదాపు అంతే. ఈనాటి ప్రభుత్వం కోసం రాసినా, రానున్న ప్రతి ప్రభుత్వమూ దాన్ని వారసత్వంగా పొందుతుంది. ఈ వర్షాకాలంలో పార్లమెంటు ముందున్న ప్రశ్న — మచ్చపడిన నేతలు పదవిని అంటిపెట్టుకుని ఉండాలా అన్నది కాదు. పదవి నుంచి తొలగింపును కోర్టుల నెమ్మది పరిశీలన నిర్ణయించాలా — లేక ఒక పోలీసు వ్యాన్ వేగం నిర్ణయించాలా అన్నదే.
స్పందించండి