పన్నెండేళ్లలో మోదీ ప్రభుత్వానికి ఎదురైన అతిపెద్ద సవాలు ఏ ప్రతిపక్ష పార్టీ నుంచో, కూటమి నుంచో, అనుభవజ్ఞుడైన నేత నుంచో రాలేదు. అది ఒక జోక్ నుంచి వచ్చింది. మే నెలలో ఆన్లైన్ పేరడీగా పుట్టిన ‘కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ’ (CJP), చీలిపోయిన ప్రతిపక్షం ఏళ్లుగా చేయలేని పని చేసింది — ఒక ధీమాగా ఉన్న ప్రభుత్వాన్ని కదిలించి, వెనక్కి తగ్గేలా చేసింది.
ఇది మొదలైన తీరు కూడా ఆసక్తికరం. ఉద్యోగం లేని యువతను “బొద్దింకలు”, “పరాన్నజీవులు” అంటూ సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి వ్యాఖ్యానించారని వార్తలు రావడంతో — నిరుద్యోగం, పరీక్షల కుంభకోణాలు, తమ మాట ఎవరూ వినడం లేదన్న భావనతో అలసిపోయిన ఒక తరం, ఆ అవమానాన్నే ఒక బ్యాడ్జ్గా మార్చుకుంది. కొద్ది రోజుల్లోనే, అధికార బీజేపీ పేరును ఎగతాళి చేసే ఈ ‘పార్టీ’కి ఇన్స్టాగ్రామ్లో 2 కోట్లకు పైగా ఫాలోవర్లు వచ్చారు — పెద్ద పార్టీలను కూడా దాటేసింది. వాళ్లను కించపరచడానికి వాడిన మాటే వాళ్ల జెండా అయింది.
ఈ ఉద్యమం అధికార వ్యవస్థకు ఎందుకు ప్రమాదకరమో, దాన్ని ఎదుర్కోవడం ఎందుకు కష్టమో — ఒకటే కారణం. దీనికి ఎదురుదాడి చేయడానికి ఒక్క సిద్ధాంతం లేదు, తవ్వి తీయడానికి పాత రికార్డు లేదు, ఎగతాళి చేయడానికి ఒక కుటుంబ వారసత్వం లేదు. లీక్ అయిన పరీక్ష పేపర్లు, మాయమవుతున్న ఉద్యోగాలు, జవాబుదారీతనం లేకపోవడం — ఇవి పార్టీల నినాదాలు కాదు, భారత యువత రోజువారీ జీవితమే. ప్రభుత్వం దీన్ని ‘హడావిడి’ అని కొట్టిపారేయాలని చూస్తే, ఆ హడావిడి ఇంకా పెరిగింది. జంతర్ మంతర్ వద్ద ధర్నా తనంతటతానే ముగుస్తుందని ఎదురుచూస్తే, ఆ ధర్నా ఆగడానికి ఒప్పుకోలేదు.
రాజీనామా అనే కొలమానం
ఈ ఉద్యమం బలానికి స్పష్టమైన కొలమానం — అది సాధించిన రాజీనామా. ఇంత బలమైన ప్రభుత్వాలు అంత తేలిగ్గా వెనక్కి తగ్గవు. అధికారిక సంస్థ లేని, నిధులు లేని, ఏ బ్యాలెట్లోనూ చోటు లేని వాళ్ల ముందు అస్సలు తగ్గవు. అయినా కేంద్ర విద్యా మంత్రి పదవి నుంచి తప్పుకున్నారు, ఒకప్పుడు పట్టించుకోని ఉద్యమంతో ప్రభుత్వం చర్చల టేబుల్ దగ్గర కూర్చుంది. అధికారికంగా ఏం చెప్పినా, జరిగింది స్పష్టం — వీధి నుంచి ఒత్తిడి, ఆపై పైనుంచి రాజీ.
ముఖ్యంగా అధికార పార్టీలో, దీన్ని ఒక తాత్కాలిక తుఫానుగా — వార్తలు మారగానే చల్లారిపోయే వైరల్ ట్రెండ్గా — చూసే ధోరణి ఉంది. కానీ అది అసలు విషయాన్ని మిస్ చేస్తోంది. CJP ఒక పార్టీ కంటే ఒక లక్షణం (సింప్టమ్) ఎక్కువ. పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న, యువ, కనెక్టెడ్ జనాభా — సాధారణ రాజకీయ మార్గాలు ఇక పని చేయడం లేదని నిర్ణయించుకున్నప్పుడు జరిగేది ఇదే. సీరియస్ మార్గాలు మూసుకుపోయాయని అనిపించడంతోనే సెటైర్ ఒక వాహనమైంది.
అసలు పరీక్ష
అంతమాత్రాన ఈ ఉద్యమం పూర్తి స్థాయి రాజకీయ శక్తి అయిపోయిందని కాదు. కోపం మీద నిలబడిన ఉద్యమాలను కొనసాగించడం చాలా కష్టం. నిరసనను గెలిపించే క్రమశిక్షణ, ఒక సంస్థను నిర్మించే క్రమశిక్షణ ఒకటి కాదు. తాను ఎగతాళి చేసిన దానిలా మారాలని చూసిన క్షణం, ఒక కేరికేచర్ తన పదును కోల్పోవచ్చు. డబ్బు, యంత్రాంగం, రాబోయే ఎన్నికలు — అన్ని పగ్గాలూ ఇంకా ప్రభుత్వం చేతిలోనే ఉన్నాయి. ఆప్టిక్స్ను మేనేజ్ చేయడం కాకుండా అసలు సమస్యలను పరిష్కరిస్తే, ఈ కోపాన్ని ఇముడ్చుకోవచ్చు.
కానీ అదే అసలు పరీక్ష. గత కొన్ని వారాల పాఠం — ఒక హ్యాష్ట్యాగ్ ప్రభుత్వాన్ని కూల్చేస్తుందని కాదు; అది కూల్చలేదు. పాఠం ఏమిటంటే, ఇంత పెద్ద ప్రభుత్వాన్ని కూడా ఒక్కసారి ఉలిక్కిపడేలా చేయవచ్చు — ఆ ఉలికిపాటు దాని ప్రత్యర్థుల నుంచి కాదు, అది పాలించే పౌరుల నుంచి వచ్చింది. ఒక అవమానాన్ని ఆలింగనం చేసుకుని మొదలైన ఉద్యమం, అధికారంలో ఉన్నవాళ్లు మర్చిపోయిన ఒక విషయాన్ని గుర్తుచేసింది — మెజారిటీ అంటే అంగీకారం కాదు; తన మాట ఎవరూ వినడం లేదని భావించే తరం, చివరికి తన గొంతు వినిపించే దారి వెతుక్కుంటుంది — దానికోసం తనను తానే ‘బొద్దింక’ అని పిలుచుకోవాల్సి వచ్చినా సరే.
ఇందులో వ్యక్తం చేసిన అభిప్రాయాలు రచయితవి.
స్పందించండి